Dat Jean Baudrillard er indrukwekkende denkwijzen op nahoudt hebben we reeds kunnen vast stellen. Wanneer we dieper ingaan op deze denkwijze, wordt Baudrillards theorie wellicht beter begrijpbaar. De Franse filosoof hanteert een methode die we een “fatale strategie” noemen. Lees verder hoe Baudrillard de lezer vasthoudt door "pushing things to extremes".
Een interview met Jean Baudrillard uit 2000, afgenomen in Oslo
In het werk van Baudrillard komt een sterk geradicaliseerde semiotiek naar voren. Zijn strategie bestaat er onder andere uit dat Baudrillard met opzet de contradictie opzoekt. Hierdoor brengt hij theorieën continue aan het wankelen, waaronder die van hemzelf. Zo zegt hij zelf in een interview: “Het is niet zo dat ik in een logisch opgebouwde kritiek de negatie invoer. Het is meer een kwestie van ironie. Misschien is dat wel een provokatie. Aan de andere kant kan geen enkele discipline die je zo doorkruist, aanspraak maken op privileges. En dat gaat ook op voor mijzelf. Ik heb geen doktrines om te verdedigen. Ik heb een strategie, dat is alles” (http://www.costiaan.com/).
De fatale strategie
De strategie die Baudrillard hanteert noemen we ook wel een “fatale strategie”. Paul Patton verwoordt in zijn inleiding voor “The Gulf War did not take place” deze strategie als pushing things to extremes (1995, pp.6). Doordat theorie volgens Baudrillard niet langer refereert aan een bestaande realiteit, zouden bij de lezer dezelfde leegte en verwarring ontstaan die ook typerend zijn voor de hyperrealiteit. Volgens de filosoof is elke vorm van kritische radicaliteit vandaag de dag dan ook nutteloos geworden. Baudrillard wil daarom zijn lezers rechtstreeks confronteren met de hyperrealiteit door haar logica te radicaliseren. Als voorbeeld doet hij zelf de volgende uitspraak: "'You want us to consume -- OK, let's consume always more, and anything whatsoever; for any useless and absurd purpose" (http://www.csun.edu/).
Patton verklaart
Paul Patton verklaart in de bovengenoemde inleiding Baudrillards ”fatale strategie” als volgt:
Baudrillard’s essays pursue a high-risk writing strategy, courting equally the dangers of contradiction by the facts and self-refutation. They occasionally force the facts to fit their own rhetorical oppositions: for example, in claiming that “no accidents occurred in this war, everything unfolding according to programmatic order.” They rail against the proliferation of useless commentaries, yet do not hesitate to offer commentary of their own: for example, suggesting that there are more tricks to the wily Arab opponent than the Pentagon strategist suspect.
Wordt Baudrillards theorie hem fataal?
Baudrillards “fatale strategie” houdt in dat de schrijver een systeem, begrip of redenering tot zijn uiterste grenzen drijft om deze vervolgens te overschrijden. Hierdoor laat de auteur deze systemen (begrippen, redeneringen) over hun eigen logica struikelen. Wanneer zulk systeem, zulk begrip of zulke redenering over haar eigen grenzen geduwd wordt, valt er meestal niets meer over te zeggen. Hierin ligt een bepaalde fataliteit; het is een fatale strategie. Baudrillards strategie is erop gericht theorieën over bovengenoemde systemen (begrippen, redeneringen) aan het wankelen te brengen. Dit houdt echter in dat ook zijn eigen theorie geen poot heeft om op te staan. Zo vraagt hij zich aan het eind van "De fatale strategieen" (1992) af: "bestaan deze fatale strategieën wel?". Hij concludeert dat er slechts een fatale strategie is: “de theorie". Wanneer hij vervolgens in een Nietzschiaanse wending beweert dat "de hypothese van een fatale strategie niet anders dan zelf ook fataal moet zijn" (1992, pp. 210) verliest de lezer alle houvast. Als het waar is wat Baudrillard zegt, dan is dat wat hij ons in zijn theorie voorschotelt louter verzinsel of in ieder geval oncontroleerbaar. "This is Baudrillard as armchair strategist and expert in the stratagems of symbolic exchange”, aldus Patton (1995, pp. 6).
Gebruikte bronnen:
1. Baudrillard, J. (1995). The Gulf War did not take place. (P. Patton, vert., intr.). Bloomington [etc.]: Indiana University press.
2. Baudrillard, J. (1992). De fatale strategieen.. Uitgeverij Duizend & Een, Amsterdam.
3. Attias, B. (n.d.) Welcome to the World of Jean Baudrillard. Retrieved December 13, 2006, from http://www.csun.edu/~hfspc002/baud/
4. Mesu, C. (2003). Welcome to the desert of the real. Retrieved January 20, 2007, from http://www.costiaan.com/schrijven/baudrillard.pdf
5. Filmpje verkregen via www.youtube.com