groothuis

In het boek ‘Material Culture and the Forms of Postmodern Life’, onderzoekt Mark Gottdiener de relatie tussen symbolische en materiele cultuur. Deze leer geeft hij de naam socio-semiotiek, waarin betekenissen worden verklaart binnen een maatschappelijke context.

Een van de onderwerpen die hij beschrijft in het boek is het eerdergenoemde Disneyland. Dit park werd geopend op 17 juli 1955 en is momenteel het meest bezochte pretpark van de Verenigde Staten. Het grote succes heeft tot veel discussie geleid. Zo werd het park als verlengstuk van het kapitalisme gezien en was het een schoolvoorbeeld van wat massamedia teweeg kunnen brengen. De semiotiek was ook al eerder gebruikt om het park te beschrijven, maar Gottdiener wil de vorm en het succes van het park juist verklaren.

Het stratensysteem bijvoorbeeld doet volgens Gottdiener aan als een oude stad, met een echt centrum. Daarnaast zorgen een eigen postbedrijf, een bank, beveiliging en een brandweerkazerne voor een echt stedelijk karakter. Ook de verschillende parkdelen zorgen maken van Disneyland een stad.

Maar we kunnen dit ook omkeren. De verschillende delen maken van Disneyland een stad, maar maken sommige steden van hun stadsdelen eigenlijk geen pretpark. Maastricht is onder ander in te delen in het oude en gezellige stadscentrum, met de oude brug als echte landmark, en het zakelijk en moderne, metropool aandoende, Ceramique. Het centrum is op zijn beurt weer in het thema van de zomerterrassen in te delen in bijvoorbeeld het Onze Lieve
Vrouweplein, voor studenten bekend als het OLVP, en het Vrijthof.

Op het gebied van syntaxis heeft Disneyland een groot deel van betekenis en aantrekkelijkheid te danken aan de tegenstelling met Los Angeles. Op de gebieden van transport, eten, mode, entertainment, sociale controle, economie, politiek en het gezin heeft Disneyland een totaal andere benadering dan LA. Zo is het in Disneyland gewoon hele afstanden te voet af te leggen, terwijl LA gebouwd is voor snelverkeer. In het park is een hawaiishirt de norm, maar in de stad wordt je geacht in zakelijke kleding te verschijnen. En als laatste wil ik Gottdieners voorbeeld van het gezin aanhalen: in Disneyland zwaaien kinderen de scepter.

Ook Maastricht ontleent haar betekenis merendeels op deze manier. Want kunnen we niet stellen dat Maastricht een uiterst uniek plekje is in Nederland. Zelfs dat Maastricht zich afzet tegen de rest van Nederland. Kijk bijvoorbeeld naar het dialect. Een hoop straatnamen worden begeleid met de Maastrichtse variant. Als Nederlandse toerist in Maastricht voelt het soms alsof je je in het buitenland begeeft.

Of het gebruik van kinderkopjes en andere ruwvormgegeven straatstenen in de binnenstad. Deze worden zeker niet gebruikt uit praktische overweging, maar puur en alleen om de binnenstad een authentiek karakter mee te geven.

Gottdiener maakt van Disneyland een multi-interpretabel fenomeen. Zo zouden de verschillende parkdelen ook als de fases van het Amerikaanse kapitalisme kunnen worden beschouwd. Voor Maastricht heb ik in mijn analyse niet zo’n extreme betekenis kunnen verzinnen, maar toch zou ik in ieder geval drie invullingen aan deze stad willen
geven: Maastricht als stad voor de toerist, voor de student en natuurlijk bovenal voor de Maastrichtenaar. Maar allen worden getrokken door de vele kroegen, het Bourgondische, historische en niet-Nederlandse karakter van deze stad.

Maastricht benoemen tot een themepark zou een belediging zijn, maar het is wellicht helemaal niet zo gek.