Internet als hyperrealiteit
Je maakt je klaar voor een nieuwe dag, eet wat brood, maar je pyjama kan je aanhouden. Je doet je computer aan en binnen enkele seconden lig je in je zwembroek bij het zwembad. Je praat met wat vrienden en dan komt zij, de vrouw van je dromen jullie zoenen. Ondertussen vraagt je ‘echte’ vriendin of je misschien nog een broodje lust.
Het kan allemaal in ‘Second Life.’ Een “online rollenspel waarin nu al meer dan honderdduizend spelers actief zijn.” Je ontwikkelt je eigen figuur en kan hier vervolgens alles mee doen. Tijd en ruimte zijn geen beperkingen.
Het VPRO programma ‘De Toekomst’ wijdde er een hele aflevering aan. Ik vond het fascinerend om te zien dat deelnemers meer tijd in deze virtuele realiteit doorbrachten dan in de ‘echte’ wereld. We zien hoe Patrick uit Amsterdam zich klaar maakt om zijn virtuele vriendin in het echt te ontmoeten. Zijn vriendin in Amsterdam vindt het niet erg, het is immers maar een spelletje.
Maar dit spelletje is voor zoveel mensen allang geen spelletje meer: zij verdienen bakken met geld door virtuele delen land te verkopen. Als echte landschapsarchitecten, kledingdesigner
s en plastisch chirurgen verkopen zij hun waar aan andere Second Lifedeelnemers in ruil voor zogenaamde Linden Dollars. En Linden Dollars zijn op hun beurt vervolgens weer inruilbaar voor keiharde Euro’s (L$2000 voor €6,99).
Patricks liefde voor zijn droomvrouw bleek toch serieuzer dan verwacht. Wanneer hij haar ontmoet in Boston hebben ze zelfs lichamelijk contact, maar ze blijkt toch anders dan haar virtuele evenbeeld. Verliefd op een avatar, hoe is dit mogelijk?
Het internet is een hyperrealiteit geworden. Een wereld waarin we metaforen gebruiken uit de materialistische realiteit, worden zoals snelweg en surfen. Deze digitale wereld is een simulatie, maar heeft echte consequenties. Mensen verdienen hun brood aan het naspelen van een winkel in Second Life en een domeinnaam, niet tastbaar, enkel uit cijfertjes bestaand, kan tot landoverschrijdende rechtzaken leiden.
Het begon volgens Baudrillard allemaal op het moment dat we de band met het materialistische uit het oog verloren. Met de komst van het kapitalisme en de 
consumptiemaatschappij zijn wij waarde gaan hechten aan symbolen en betekenis. De materialistische vormen van consumptie, bijvoorbeeld goederen, worden niet meer gewaardeerd naar aanleiding van gebruiksnut, maar ze ontlenen hun waarde aan de betekenis die wij eraan toekennen. Daarnaast wordt deze waarde uitgedrukt in kapitaal en is op die manier inwisselbaar. Met andere woorden hebben we al het gevoel van gebruikerswaarde verloren en denken we alleen nog maar in kapitaal.
Baudrillard meent zelfs dat de we zoveel aan betekenis en symbolen zijn gaan hechten dat we de werkelijkheid construeren of ontrekken aan dezelfde tekens. Het internet is hier het perfecte voorbeeld van. Samengevat wordt onze realiteit beïnvloed door niet-realiteiten zoals het internet.
Het internet is geen hulpmiddel meer voor bedrijven waar ze hun informatie over de hun bezigheden kwijt kunnen, zoals adresgegevens of productinformatie. Nee het is dé plek geworden om je bedrijf in onder te brengen: internationaal, makkelijk, goedkoop en snel. Niet gek dat bedrijven tonnen aan euro’s over hebben voor een goede domeinnaam.
Ik vind de theorie van Baudrillard voor zover ik er vat op heb kunnen krijgen een bijzonder handvat voor analyse van deze tijd, maar ik kan het niet geheel met hem eens zijn. Met de betekenis die hij aan realiteit geeft, een overwegend materialistische, is zijn denken waarschijnlijk geheel plausibel. Ik ben echter van mening dat realiteit wellicht niet zo statisch of tastbaar is. Want is realiteit niet gewoon de wereld zoals wij hem beleven, of deze wereld nu uit cijfers, geld of gebruiksvoorwerpen bestaat, onze werkelijkheid interpreteren we zelf.